je door een raampje open te doen. Daarom hebben poten- tiële kopers van een huis in rijtjeshuizencomplex Gollandia (Hol- land), vijftien kilometer buite n Mo s ko u , steevast vragen over de cv-ketel in de keuken. Want hoe doe je zo’n ding aan? En wat als-ie kapot gaat? „Ik vertel ze dat ze ‘m elke dag even mogen bewonderen”, zegt projectontwik- kelaar Aleksej Zakomoldin. „Maar dat hij het heus zal blijven doen.” Gollandia ligt aan een stuk braakliggen- de grond, achter een slagboom, nabij één van de uitvalswegen van Moskou, binnen de omheiningen van villanederzetting Serebrjanaja Podkova (Zilveren Hoefijzer). Die villa’s zijn enorm en voor normale mensen onbetaalbaar. De rijtjeshuizen zijn een stuk goedkoper. Ze staan aan een strook zwart asfalt. Twee rijen van acht puntdakhuizen in verschillende formaten. Alle kleinere rijtjeshuizen in Gollandia zijn intussen verkocht. De Russen gebruiken er een Engels woord voor: townho use. Ontwikkelaar Zakomoldin deed zijn inspiratie op in Zaandam, toen hij bij ge- brek aan werk voor ingenieurs in veren en koffie handelde. „Ik had het gevoel dat Nederlanders open en vrij waren, en dat dit samenhing met hun architectuur.” Wie in Gollandia woont, is in een kwartier met de auto of microbus bij de buitenste halte van het Moskouse metronet. Afgelopen jaren zijn er tientallen van dit soort rijtjeshuisnederzettingen verrezen achter de flats die Moskou omsluiten. Ze heten Bremen, Downtown, Mark Twain, Green Apple of Sunny Dale – de Russische navigatiesoftware vindt ze zon- der probleem. Papillon, Festival, FreeDom: de namen doen denken aan de rage die de Kroatische schrijfster Slavenka Drakulic beschreef in Oost-Europese hoofdsteden na de val van de Berlijnse muur: cafés, hotels en winkels heetten toen ineens Europa, Hemingway, Bonjour of Point West. ‘Door zo’n naam te gebruiken, presenteer je niet alleen een bepaald beeld, maar meteen ook een heel waardesys- te e m’, schreef Drakulic. Zo is het ook met de townhousehype rondom Moskou. Op abri’s langs de uit- valswegen rond Moskou wordt een on- weerstaanbaar plaatje geschetst van vrij- heid in de open natuur, dicht genoeg bij de stad. „Ruil uw flat in de grauwe stad in voor een woning in het groen, bij het w ate r ! ” Een eigen voordeur, een voortuin en een achtertuin, Velux-dakramen en altijd genoeg parkeerplek voor de deur, op maar vijftien kilometer van de stad. „De barbecue krijgt u er gratis bij!” De vraag dringt zich op: wordt Rusland Europeser, buiten de stadsgrenzen van Moskou? Dwingt een Westerser woonvorm tot een Westerser leven? Opgehoopt achter een muur Dat het overhevelen van een Europees woonconcept hierheen meer betekent dan of een bewoner wel of niet de lift moet ne- men naar zijn voordeur, is nog niet te zien in het Russische kadaster. Een rijtje rijtjes- huizen krijgt één huisnummer, en elke voordeur krijgt een flatnummer. De staats- organen beschouwen een rijtjeshuis als een appartement in een op zijn kant gelegde flat. In Bremen, een half uur rijden van Gollandia, word je verwelkomd door een replica van het beeld van de stadsmuzi- kanten uit het sprookje dat ook in de Duitse Hanzestad staat. Achter de slag- boom trekken Kamaz-vrachtwagens en Ivanovets-hijskranen 144 woningen op uit het gele zand. Het zijn moderne, kleurige Om te voorkomen dat buren direct bij elkaar naar binnen- kijken, staan de hui- zen in Gollandia schuin op de weg. 27 nrc.next offline I Z aterdag 11 januari& Zondag 12 januari 2 0 14 rijtjeshuizen in kleine blokken. Waarom Bremen Bremen heet? „He t was als merk goed in de markt te zetten. Mensen hebben positieve associaties met muziek, en goede herinneringen aan de tekenfilmpjes van vroeger over de stads- m u z i k a nte n”, zegt manager Dmitri Ovetsjkin. Bij de ingang zitten pauwen en konijnen in een hok. Mochten de ouders niet overtuigd raken van de kwaliteit van Bremen, dan hun kinderen wel. Voor 200.000 euro heb je hier 176,5 m2 woonoppervlak op 111 m2 eigen grond. Ovetsjkin: „Binnen een jaar was alles ver- ko c ht .” De bewoners van Bremen, die de ko- mende maanden zullen intrekken, zijn vrij- wel allemaal jonge gezinnen uit het zuiden van Moskou, die hun appartement in de De overheid b e s c h o uw t r i j t j e s hu i ze n als een op zijn kant gelegde flat stad hebben ingeruild voor een rijtjeshuis in dit nieuwe, ommuurde dorpje. Er komt nog een winkel, een tennisbaan, een speel- plein en een crèche. Voor ziekenhuizen en scholen moeten de bewoners naar Moskou of naar een nabijgelegen provinciestad. In Nederland (450 mensen per km2) woont ruim 60 procent van de bevolking in rijtjeshuizen, en maar 20 procent in flats. In Rusland (8 inwoners per km2) woont tweederde van de bevolking van 143 mil- joen in ‘ve e l e t a ge wo n i nge n’. Russische kinderen tekenen hun huis steevast als een flat waar achter één raampje licht brandt. Geograaf Vladimir Kaganski vroeg zich in een recente publicatie af waarom Rus- sen zich liever ophopen achter een muur dan zich uitspreiden over het uitgestrekte landschap. Je ziet aan het Kremlin al, zegt hij, dat Russen graag ommuurd wonen. Alsof ze pleinvrees hebben. Kaganski onderzocht hoe zijn land- genoten zich hun land voorstellen. Hij constateerde dat ze het zien als een leeg landschap met daarbinnen een netwerk van bevolkte punten (zoals dat heet in Russische atlassen) die door (spoor)wegen verbonden worden. Het doet denken aan De Goelag Archipel van Aleksandr Solzjenitsyn, die de keten van strafkampen omschreef als eilandjes in de zee van Rusland. De term archipel wordt tegenwoordig ook gebruikt om net netwerk van rijke oliesteden in Siberië aan te duiden. Veel stukken van Rusland zijn ooit vanuit Moskou ontsloten, vanwege hun economisch potentieel. Misschien deed ook het koude klimaat mensen tegen elkaar aan kruipen. Maar volgens Aleksej Zakomoldin van project Gollandia is het vooral een kwestie van geld. „Het is veel goedkoper om één gaslei- ding naar één flat te trekken, dan honderd leidingen naar honderd losstaande hui- ze n .” Mede daarom is een flat goedkoper dan een rijtjeshuis, en een rijtjeshuis wat goedkoper dan een villa. Het rijtjeshuis is de woonvorm van de middenklasse. Tuinieren op z’n Hollands Rusland kent nóg een Hollandse rijtjes- huizenstraat. De Hollandstraat (Gollands- kaja ulitsa) in de stad Tver, op 160 kilo- meter van Moskou. Die werd daadwerke- lijk aangelegd door Nederlanders, in de jaren 90, als een liefdadigheidsproject. De straat is een autoluw woonerf met roodbakstenen rijtjeshuizen en bloemrijke voortuinen. Hier geen schutting of slag- boom te zien. Wel veel jonge ouders met een kinderwagen. De Hollandstraat is ontstaan door in- spanningen van een Nederlandse polemo- loog, Marlies ter Borg. „Het was het einde van de Koude Oorlog, militaire gezinnen keerden terug naar Rusland en hadden geen huis”, vertelt ze telefonisch. Militairen die niet worden opgevangen als ze werk en inkomen verliezen, gelden als polemologisch risico. „Dat hadden >> Het dorp Bremen (provincie Mos- kou) is nog in aan- b o u w.
thalia
popppiees
dugsong
soudai
baasie
chrislema
inesmontani
62gerente
katarinadahlin
bkeepers
jonoalderson
afnizarnur
reverentgeek
