groot als een knikker of een basketbal; slechts 5 of 6 worden er gevonden Mercurius ZON Venus Jupiter Baan planeet/ planetoïde Planetoïde Planeet Aarde Neptunus Uranus Saturnus Mars Vesta Vesta Ceres Ceres Chondriet NRC 180213 / FG, RL, MvdH C Ch Ch Ch Ch Ch Ch ho on on on nd dr dr dri ie iet t Moskou Tseljabinsk Toengoeska- rivier RUSLAND Vitim-rivier Siljan Meteorieten worden in groepen verdeeld afhankelijk van hun samenstelling. De meeste meteorieten (86 procent) bestaan uit silicaten en hebben een structuur van ronde korreltjes. Zij worden ook wel chondrieten genoemd. Daarnaast zijn er meteorieten (6 procent) die uit glad gesteente bestaan dat op gestolde lava lijkt. Sommige van deze meteorieten komen van de maan en van Mars. Een klein deel van de meteorieten (5 procent) bestaat uit metalen, vooral ijzer en nikkel. Ten slotte bestaat 1 procent van de meteorieten uit een mengsel van steen en metaal. Meteorieten komen overal op aarde terecht, maar ze worden meestal teruggevonden in dichtbevolkte gebieden. Daar hebben mensen ze zien vallen. Bij elkaar ploffen bij elkaar jaarlijks ongeveer 500 meteorieten met een formaat dat loopt van een knikker tot een basketbal op aarde. Ongeveer 1 procent daarvan, vijf tot zes dus, wordt teruggevonden. De Duitse natuurkundige Ernst Chladni was de eerste die suggereerde dat meteorieten stukken gesteente uit de ruimte waren. Hij deed dat in 1794 in een boekje waarin hij gegevens over meteorietkraters en meteo- rietgesteente combineerde. Hij werd aanvankelijk uitgelachen. De grootste inslagkrater in West-Europa is in Zweden en is tegenwoordig een meer, het Siljanmeer. De inslag vond 377 miljoen jaar geleden plaats. Beroemd is de Chicxulub krater voor de kust van Mexico, bij het Yucatan schiereiland. De krater heeft een diameter van ruim 180 kilometer en ontstond tijdens een superzware meteorietinslag ongeveer 66 miljoen jaar geleden. De klap zou tot het uitsterven van de dinosauriërs hebben geleid. Kleine stukken ruimtepuin verbranden volledig in de atmosfeer. Zij zijn alleen als vallende ster (meteoor) aan de hemel zichtbaar. Maar ook grote meteorieten zorgen niet altijd voor een inslagkrater. Sommige vallen namelijk tijdens hun reis door de atmosfeer uit elkaar. Op 30 juni 1908 spatte een komeet of metoriet met een waarschijnlijke diameter van 60 meter (De meteoriet in Tsjeljabinsk was ongeveer 17 meter) op vijf tot tien kilometer boven het aardoppervlak uit elkaar. Dat gebeurde boven de Toengoeskarivier in Siberië en de klap was enorm. In 2002 gebeurde iets vergelijkbaars boven de Vitimri- vier in Siberië. De meeste meteorieten zijn uit koers geraakte stukken gesteente uit de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter. In die gordel draaien zeker een miljoen grote en kleine ruimtekeien rond de zon, hoogstwaarschijnlijk de resten van een planeet in wording door de zwaarte- kracht van Jupiter uiteen werd getrokken. Het kunnen ook kometen zijn uit de buitenste delen van ons zonnestelsel en een klein deel van de meteorieten is afkomstig van Mars en de maan. nu al te koop in de Oeral: m y t h i s ch e meteoriet M eteoriet v an 15 centim eter. Foto NASA Veertig mensen liggen nog in het ziekenhuis, en 1.000 mensen hadden pleisters en jodium nodig in Tsjeljabink na de inslag van een meteoriet zo groot als een bus, vrijdag. Nu komen de verhalen: de meteoriet is de wilde geschiedenis van de Oeral binnen gevlogen. Maar geloof niet dat mensen zelf hun oude ruiten insloegen. „Denkt u echt dat wij zo dom zijn!” Jaarlijks ploffen zo’n 500 meteorieten op aarde; groot als een knikker of een basketbal; slechts 5 of 6 worden er gevonden Mercurius ZON Venus Jupiter Baan planeet/ planetoïde Planetoïde Planeet Aarde Neptunus Uranus Saturnus Mars Vesta Vesta Ceres Ceres Chondriet NRC 180213 / FG, RL, MvdH C Ch Ch Ch Ch Ch Ch ho on on on nd dr dr dri ie iet t Moskou Tseljabinsk Toengoeska- rivier RUSLAND Vitim-rivier Siljan Meteorieten worden in groepen verdeeld afhankelijk van hun samenstelling. De meeste meteorieten (86 procent) bestaan uit silicaten en hebben een structuur van ronde korreltjes. Zij worden ook wel chondrieten genoemd. Daarnaast zijn er meteorieten (6 procent) die uit glad gesteente bestaan dat op gestolde lava lijkt. Sommige van deze meteorieten komen van de maan en van Mars. Een klein deel van de meteorieten (5 procent) bestaat uit metalen, vooral ijzer en nikkel. Ten slotte bestaat 1 procent van de meteorieten uit een mengsel van steen en metaal. Meteorieten komen overal op aarde terecht, maar ze worden meestal teruggevonden in dichtbevolkte gebieden. Daar hebben mensen ze zien vallen. Bij elkaar ploffen bij elkaar jaarlijks ongeveer 500 meteorieten met een formaat dat loopt van een knikker tot een basketbal op aarde. Ongeveer 1 procent daarvan, vijf tot zes dus, wordt teruggevonden. De Duitse natuurkundige Ernst Chladni was de eerste die suggereerde dat meteorieten stukken gesteente uit de ruimte waren. Hij deed dat in 1794 in een boekje waarin hij gegevens over meteorietkraters en meteo- rietgesteente combineerde. Hij werd aanvankelijk uitgelachen. De grootste inslagkrater in West-Europa is in Zweden en is tegenwoordig een meer, het Siljanmeer. De inslag vond 377 miljoen jaar geleden plaats. Beroemd is de Chicxulub krater voor de kust van Mexico, bij het Yucatan schiereiland. De krater heeft een diameter van ruim 180 kilometer en ontstond tijdens een superzware meteorietinslag ongeveer 66 miljoen jaar geleden. De klap zou tot het uitsterven van de dinosauriërs hebben geleid. Kleine stukken ruimtepuin verbranden volledig in de atmosfeer. Zij zijn alleen als vallende ster (meteoor) aan de hemel zichtbaar. Maar ook grote meteorieten zorgen niet altijd voor een inslagkrater. Sommige vallen namelijk tijdens hun reis door de atmosfeer uit elkaar. Op 30 juni 1908 spatte een komeet of metoriet met een waarschijnlijke diameter van 60 meter (De meteoriet in Tsjeljabinsk was ongeveer 17 meter) op vijf tot tien kilometer boven het aardoppervlak uit elkaar. Dat gebeurde boven de Toengoeskarivier in Siberië en de klap was enorm. In 2002 gebeurde iets vergelijkbaars boven de Vitimri- vier in Siberië. De meeste meteorieten zijn uit koers geraakte stukken gesteente uit de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter. In die gordel draaien zeker een miljoen grote en kleine ruimtekeien rond de zon, hoogstwaarschijnlijk de resten van een planeet in wording door de zwaarte- kracht van Jupiter uiteen werd getrokken. Het kunnen ook kometen zijn uit de buitenste delen van ons zonnestelsel en een klein deel van de meteorieten is afkomstig van Mars en de maan. Door onze correspondent Thalia Verkade In de Russische tekenfilmklassieker ‘Ik schenk je een ster’ wil de held voor zijn geliefde een ster uit de hemel plukken. „Maar bij ons in Tsjelja- binsk wonen zulke rauwe kerels dat zij op Valentijnsdag een meteoriet uit het heelal weggrissen”, lacht Michail Piskoenov (35), bruiloftsfotograaf. Het is de populairste mop in de stad van ruim een miljoen inwo- ners, het weekend na de grote klap. Souve- nirs zijn er ook al. Een t-shirt met de tekst: „Met niks begint zo fris de dag, als met een meteorietinslag” kost achttien euro. In Tsjeljabinsk vertellen ze graag mop- pen over het onvoorspelbare leven in hun Oeralstad. Zo’n mop begint steevast met de vraag: „Hoe je weet dat je in Tsjeljabinsk bent?”Antwoord: „Als er een treinwagon met broom in de fik vliegt, weet je dat je in Tsjeljabinsk bent.”Dat incident gebeurde in 2011. Of: „Als er een bus in een stuwmeer valt, weet je dat je in Tsjeljabinsk bent.”Dat gebeurde in december. En als er een meteo- riet naar beneden komt, dan weet je nu dus ook dat je in Tsjeljabinsk bent. Schrikken was het zeker in Tsjeljabinsk, toen deze vrijdag, als een vertraagd Valen- tijnscadeau, een afgedwaald stuk ruimte- puin zo groot als een bus de dampkring raakte, met een klap die volgens NASA der- tig keer zo groot was als die van de bom op Hiroshima. De luchtdrukgolven die volgden, bescha- digden, naar intussen geteld is, 4.715 ge- bouwen. Talloze ramen versplinterden, vooral in scholen en andere panden met oud glas. Het aantal mensen dat medische hulp zocht, liep op tot boven de duizend. Een vliegtuig van het ministerie voor Extreme Situaties bracht een vrouw die door de klap haar rug brak naar Moskou voor een operatie. Veertig mensen liggen nog in het zieken- huis. Maar de meesten kwamen er met pleisters en jodium vanaf. Dik plastic houdt nu in de geschon- den gebouwen de warmte binnen tot de glaszetters er zijn. Dit weekeinde is al 37.800 vierkante meter glas vervan- gen. Er is in totaal 189.000 vierkante me- ter aan nieuw glas nodig. En terwijl 25.000 mensen helpen opruimen, verandert de ge- beurtenis in een historisch verhaal. Om tien voor half tien ’s ochtends was er eerst de flits, „als van een tweede zon die langsgleed”, vertelt administratief direc- teur Konstantin Rozenberg (58) van de lo- kale zinkfabriek. „Zo wit als van een spaar- lamp”, beschrijft een schooljuffrouw uit het nabijgelegen Kopejsk het licht waar- voor zij haar ogen moest dichtknijpen. De lucht- en geluidsgolven deden er tweeën- halve minuut langer over. De onderwijze- ressen uit Kopejsk hadden hun klassen al- weer naar hun tafeltjes teruggestuurd toen de ruiten versplinterden. Wie nog bij een raam naar buiten stond te kijken, werd ge- straft voor zijn nieuwsgierigheid. Zoals fa- brieksdirecteur Rozenberg. „Twee uur later viste ik nog steeds stukjes glas uit mijn h a a r. ” Gewond raakte hij niet. Van de circa 1.250 aanwezige arbeiders (de zinkfabriek van Tsjeljabinsk is de groot- ste van Rusland) liepen er maar tien snij- wonden op. Twee van hen hadden hechtin- gen nodig. De heftige beelden van het inge- storte dak van de fabriek die op televisie werden getoond? Dat was alleen het maga- zijn. De fabriek draaide al snel weer „in nor- maal regime”. Toen in 2011 in Tsjeljabinsk een treinwa- gon met vaten broom in brand vloog, kwa- men giftige dampen vrij. Uit angst dat er weer zoiets was gebeurd, overwoog de di- recteur van de school in Kopejsk na de klap haar leerlingen naar de schuilkelder van de school te brengen (het pand werd gebouwd tijdens de Koude Oorlog). „Maar ik rook niks vreemds. Dus hebben we alle leerlin- gen hun jassen aan laten trekken en naar buiten gestuurd.” Alleen scholier Vova liep een krasje op in zijn gezicht. Aan de voet van de afgesleten Oeralber- gen is goed te merken dat de aarde, onder de kaarsrechte stratenplannen van steden als Jekaterinburg en Tsjeljabinsk, zelf ook maar een grillige, zwevende brok steen is. Driehonderd miljoen jaar geleden schoven Azië en Europa hier tegen elkaar aan: zo ontstond het Oeralgebergte. Eeuwen con- centreerde de menselijk activiteit zich rondom afgravingen en gangenstelsels waarmee delfstoffen zoals koper, ijzererts, steenkool, marmer en gas naar boven wer- den gehaald. Op de enorme industrieterrei- nen in Tsjeljabinsk groeien tientallen kleu- rige buizen uit de grond. Meters hoger ma- ken ze een bocht, raken vervlochten, dui- ken naar beneden. Langs de uitvalswegen waar veel huizen vrijdag ramen verloren, zit de grond vol diepe gaten. Schachten van de inmiddels verlaten kolenmijnen. Vreemd gesteente is in deze contrei- en heel normaal. In elk regiomuse- um vindt men azuriet, ametist en agaat. Soms zelfs het geelzwarte Ca(AIOH)(Al,FE)2.(SiO4)3, dat Poesjkiniet heet, naar de grote Russische dichter. Het onooglijkste hotel van de stad is vernoemd naar de mooiste steen: malachiet, dat vol heldergroene schelpvormige lijntjes zit. Malachiet speelt een belangrijke rol in de verhalen van de Oeralse verhalenverzame- laar Pavel Bazjov (1879-1950), die, had hij nu geleefd, de ideale kandidaat was geweest om alle fabels die rondzoemen over de me- teoriet op te tekenen. In de jaren dertig en veertig van de twintigste eeuw noteerde hij de vertellingen van kopermijnwerkers, waarin mythes van Oeralse, Siberische en Finoegrische stammen verweven worden met beslommeringen van het proletariaat in de mijnen. Het bekendste verhaal van Ba- zjov is De Stenen Bloem, over de kunst van het juwelen maken. Prokofjev maakte er een ballet van. De hoofdrol in veel verhalen speelt een pinnige hagedissenkoningin, die heerst over de mythische koperberg. Zij beloont eerlijke handwerkslui met voedsel en een badhuis onder de grond. Kwaadwillende fa- brieksdirecteuren bekogelt ze met keien. Misschien heeft zij er vrijdag dus wel een handje in gehad, bij de zinkfabriek. Maar dan heeft ze in haar willekeur ook de ruiten laten sneuvelen in het museumpje voor de verzamelaar van haar mythes, in het naar hem genoemde dorp Bazjovo, een half uur buiten Tsjeljabinsk. Glasscherven kwamen terecht in de museumvitrine met mijnwer- kershelmen, naast de kast met door kinde- ren gekleide sprookjesfiguren uit de verha- len van Bazjov. De fantasie van sommige Oeralbewoners reikte al tot de sterren. Na het uiteenvallen van de Sovjetunie ontstond er in de bossen een New-Age-sekte van Bazjov-fans. Zij deelden zijn fascinatie met vreemde ge- steenten, aanbaden de hagedissenkoningin en meenden dat de mensheid voorbestemd was om te verhuizen naar Mars en Mercuri- us. De Russisch-Orthodoxe kerk zorgde dat de cultus verdween. Nu is er dan een meteoriet de wilde Oer- alse geschiedenis binnengevlogen. De meeste ooggetuigen zijn er broodnuchter over, maar bij sommigen is de verbeelding geprikkeld. In een edelstenenwinkel op de Kirovstraat vraagt een oudere man zich af of de Oeralbergen magnetische aantrek- kingskracht hebben, omdat in 1941 in de regio ook al een kleine bolide werd waarge- nomen. Een koffieverkoper op de Leninlaan zet een van de vele militaire samenzwe- ringstheorieën uiteen: de kernproeven in Noord-Korea hebben hier vermoedelijk mee te maken, en anders wel het vaderlands defensiecomplex. Overigens moet het ver- haal dat mensen in Tsjeljabinsk hun eigen oude ruiten ingooien omdat de staat heeft beloofd kapotte ramen te vergoeden, zeker niet worden geloofd. „Denk je echt dat wij zo dom zijn? Het is hartstikke koud nu bui- ten. Als het uitkomt, zit je met kapotte ra- men die niet worden gerepareerd. Dit is be- dacht door mensen van buiten.” De eerste stukjes meteoriet worden in- middels aangeboden op het web voor hon- derdduizend roebel (2.500 euro), nog voor- dat ze waren gevonden. Duikers daalden za- terdag af in het meertje Tsjebarkoelj, waar een brokstuk van de meteoriet een groot rond wak zou hebben geslagen (iets wat in- middels weer wordt betwijfeld). Het zicht onder water bleek nul, de laag slijk op de bo- dem was een halve meter dik. In het week- end werd gemeld dat er niets was gevonden. Het Russische persbureau Ria Novosti kwam vanmorgen met het bericht dat we- tenschappers toch al kleine brokstukjes hebben gevonden. Het dozijn meteorieten- jagers die zich op een Russische Facebook- pagina verenigden, is al begonnen met het enquêteren van ooggetuigen in de wijde omgeving, om vast te stellen waar ze het bes- te kunnen gaan zoeken als de sneeuw weg is. In 1941, toen in de regio ook al een kleine bolide werd waargenomen, duurde het vol- gens de krant ‘Arbeider van Tsjeljabinsk’ zes weken tot een kolchozboer wat grijs- bruine stukjes vond „in een kuil van ander- halve meter doorsnede die er eerder nog niet was”. De huidige autoriteiten hebben beloofd vondsten van hun burgers te onder- zoeken.
thalia
rkaga
coloredviolet
tammyeverts
soudai
asonas
aleyda
marcelosomers
mza
takai
tenderlove
rmw
jacobian
