A A RT 2 013 THALIA VERKADE CORRESPONDENT RUSLAND Moskou. In 2012 verdween er 37 miljard euro illegaal uit Rusland. Dat is 2,5 procent van het bruto binnenlands product, evenveel als het federale onderwijsbudget van het hele land. De centrale bank vermoedt dat het gaat om inkom- sten uit drugs, steekpenningen, gestolen over- heidsbudget en ontdoken belastingen. De reden is simpel. Doe je in Rusland alles wit, dan kun je nooit verdienen, zeggen veel Russische ondernemers. Doe je zaken via rekeningen en firma’s in belastingparadijzen zoals Cyprus, dan wel. Je betaalt alleen een paar procent commissie aan degene die de papieren verhuizing voor je regelt. Bijvoorbeeld aan iemand als Katja (niet haar echte naam). Deze zeilliefhebber van 36 jaar, moeder van twee jonge kinderen, afgetrapte Uggs aan haar voeten, zet 400.000 euro om per dag. Aan de geldvlucht van vorig jaar droeg ze 40 miljoen bij. Geen drugsgeld. Gewoon, winst uit verkoop van textiel, computers, telefoons. Winst waarover haar klanten zo min mogelijk belasting willen betalen. Gisteren vertelde ze in deze krant dat ze op dit moment een half miljoen euro van twintig klanten op drie rekeningen in Cyprus heeft staan. Ze wil het geld weghalen en naar haar rekeningen op de Baltische staten overbrengen – als dat nog kan. Ze verwacht dat ze in elk geval 50.000 euro verliest: de 9,9 procent spaar- heffing op Cyprus, die zaterdag werd aangekon- digd als onderdeel van het reddingsplan voor euroland Cyprus. Gisteravond werd het plan door het Cypriotische parlement verworpen: het is op dit moment onduidelijk of het er gaat komen. Katja leeft van de commissie van haar trans- acties. Na betaling van haar negen medewer- kers, die ze deels nog kent uit een vorig leven waarin ze drumde in een rockbandje, hield ze dit jaar zelf „zeker een miljoen” over. Ze legt in een café in Moskou uit hoe ze werkt, op voor- waarde dat haar echte naam geheim blijft. Haar schema ziet er ruwweg zo uit: Katja ontvangt zwart geld en laat dat omzetten in aandelen die vervolgens in Cyprus weer worden omgezet in giraal geld. Dit vloeit vervolgens weer naar buitenlandse rekeningen van haar klanten of kan in Moskou cash worden uitbe- taald. Banken in Moskou, legt Katja uit, hebben een ‘grijze kassa’ om dit soort klussen af te handelen. De bankmedewerker achter de grijze kassa stelt geen vragen en schrijft niks op. Hij pikt van de illegale transactie ook een procentje mee. „Van een bedrag van 10 miljoen roebel (250.000 euro) pak ik 4 procent (10.000 euro). De helft daarvan krijgt de bank.” Het is een generiek schema. „Elke Russische witwasser werkt zoals ik.” In feite beheert Katja twee reusachtige budgetten: één met contante roebels, en eentje met giraal geld, dat grotendeels bij buitenland- se banken staat. Om te begrijpen wat er met dat girale geld gebeurt, moet je eerst snappen waar- om contanten zo populair zijn in Rusland. Overal envelopjes Katja’s cliënten hebben contant geld nodig om envelopjes te vullen voor hun werknemers. Een groot deel van het loon betalen ze namelijk zwart uit, om de sociale premies te drukken. De- ze ‘optimalisering’ is ook gunstig voor de werk- nemer: die betaalt immers loonbelasting (13 procent), en doet dat ook liever over een zo laag mogelijk bedrag. Hierdoor is zijn pensioenop- bouw ook minimaal. Maar ja, spaargeld verdwijnt toch, is de ervaring die veel Russen hebben opgedaan in de wilde jaren 90. Papieren roebels zijn daarnaast nodig om steekpenningen te betalen. „Stel dat je een huis mag bouwen en je moet de ambtenaar bedan- Bankencrisis Cyprus // Tientallen miljarden aan zwart geld sijpelen elk jaar weg uit Rusland // Via Cyprus wordt het w i t g ewa s s e n // „E l ke Russische witwasser werkt zoals ik” In Cyprus kan alles Als er over Europese belastingpara- dijzen wordt gesproken is de kans groot dat Nederland en Cyprus in een adem worden genoemd, samen met landen als Luxemburg. Maar Nederland is geen Cyprus. De meest wezenlijke verschillen: I 1. Nederland is meer een door stroomland Vanwege de fiscale regels is het aantrekkelijk om onder meer royal- t y’s en licentierechten via Neder- land naar andere landen te laten lopen. Cyprus wordt ook als door- stroomland gebruikt, maar heeft tevens een ‘st alfunctie’. „Hier wordt geld niet opgepot, daar wel”, zegt Koos de Bruijn van Tax Justice Nederland. „Nederland wordt eer- der gebruikt om geld in oorden als Cyprus te krijgen.” I 2. De belastingen in Cyprus zijn lager dan in Nederland Neem de vennootschapsbelasting: die bedraagt in Cyprus 10 procent. Vanwege het reddingsplan is het de bedoeling dat dit percentage naar 12,5 procent wordt verhoogd, maar zelfs dan is dat nog het laagste van Europa. In Nederland ligt de vennootschapsbelasting op 20 pro- cent voor bedragen tot twee ton, daarna wordt het 25 procent. I 3. Premies liggen in Cyprus lager dan in Nederland De lage Cypriotische belastingen leiden ook tot een ander fenomeen. Zo beschreef deze krant vorige maand hoe Nederlandse transport- bedrijven een ‘Cy p ru s - c o n s t ru c t i e ’ gebruiken. Door Nederlandse chauffeurs formeel in dienst te laten komen van een lokaal uitzend- bureau is het transportbedrijf geen werkgever meer. De verplichte sociale premies liggen op Cyprus een stuk lager dan in Nederland en daardoor werd zeker een kwart op de kosten bespaard. Buitenlanders betalen op het eiland bovendien geen of vrijwel geen inkomsten- belasting . I 4. Wetgeving in Cyprus is minder transparant dan in Nederland. Daar komt bij dat de controle erop ook slechter is. In de Financial Secrecy Index van Tax Justice neemt Cyprus plek 20 in en staat Nederland op plaats 39. Dat maakt Cyprus ook stukken aantrekkelijker voor spaarders. CAMIL DRIESSEN Vier verschillen tussen Nederland en Cyprus ken. Dan moet je contanten hebben”, zegt Katja zonder met haar ogen te knipperen. Haar contanten liggen in een bankkluisje in Moskou. „Ongeveer zo groot als”–ze houdt haar handen een halve meter uit elkaar. „Daar past het altijd wel ongeveer in.” Soms levert ze een half miljoen dollar aan roebels af. „Ik ga met dat geld niet in de metro zitten, ik doe het met de au- to. Is het echt veel, dan bel ik de bank. Ik geef het adres op en de bank stuurt zijn incassatie, niet een officieel busje waar dat woord opgeschreven staat, maar de zogeheten verborgen incassatie, meestal een gewone auto met bewakers.” Katja geniet bescherming van een groep corrupte agenten en oud-agenten van de politie, de geheime dienst FSB en de militaire inlichtin- gendienst GROe. Bij problemen kan ze bij hen aankloppen. In ruil daarvoor wast zij hun geld wit. Want ook ‘de organen’ willen geld wegslui- zen dat ze verdienen met nevenactiviteiten. Neem het ze eens kwalijk, redeneert Katja. „Een agent van vijftig verdient 1.000 dollar (770 euro) per maand. Daarvan kan hij zijn gezin niet onderhouden.” De beschermers zijn geen gewa- pende kleerkasten meer, zoals in de jaren 90. „Dat gaat tegenwoordig heel geciviliseerd. Hun kinderen gaan naar goede scholen.” Net als die van Katja zelf. Buitenlandse rekeningen Tot zover is het allemaal niet al te ingewikkeld. Loon wordt in contanten betaald om premies te ontlopen. Ambtenaren verkopen vergunnin- gen. Banken hebben grijze kassa’s om wit- gewassen contanten uit te keren. Agenten werken mee. Rusland staat niet voor niets op plek 133 van de 176 landen op de ‘corruptie - index’ van Transparency International. Maar hoe zit het met dat wegsluizen? Hier komen de buitenlandse rekeningen in het spel. Katja: „Om het simpel te houden. Een Russische cliënt maakt geld over naar een Russisch bedrijf dat ik beheer. Dat geld is volgens het fictieve contract dat ik opstel bijvoorbeeld bedoeld voor de inkoop van iPho- nes. Ik koop er geen iPhones maar aandelen van, via een zwarte handelaar bij de bank.” De aan- delen zijn zogeheten blue chips, waardepapieren van stabiele grote bedrijven zoals Gazprom of Sberbank (de nationale spaarbank). De handelaar hevelt de aandelen daarna over naar een van haar bedrijfjes in Cyprus. „Ve r v o l - gens laat hij dat bedrijfje de aandelen meteen weer op de markt brengen. Het geld uit de verkoop komt binnen op de Cypriotische reke- ning die aan dat bedrijf is gekoppeld.” Te g e n betaling maakt Katja het geld vanaf die reke- ning over naar een buitenlandse rekening naar wens, waarna de klant ermee kan doen wat hij wil: nieuwe iPhones kopen. Of wat anders. Vastgoed in Frankrijk of de Verenigde Staten bijvoorbeeld. „In Rusland zou dat niet mogen. Maar in Cyprus mag alles”, zegt Katja. Of mocht – ze verwacht overigens op dezelfde voet door te kunnen gaan met haar rekeningen in Letland en Litouwen. Als de klant dat liever heeft, kan ze het overgemaakte bedrag dus ook uitkeren in contanten uit haar kluis in Moskou. De Russische belastinginspectie staat mach- teloos. Een belastinginspecteur ziet alleen dat er geld voor inkoop van nieuwe iPhones naar een (fictief) Russisch importbedrijf is over- gemaakt. Katja kan dat bedrijfje even makkelijk opheffen als beginnen. Probeer hier als inspec- tie maar eens de vinger achter te krijgen. Vooral als ‘iedereen’ het doet. „Je hebt een hele brigade nodig, en maanden, zo niet jaren.” De Russische belastingdienst kan de kosten voor zo’n onder- zoek alleen terugverdienen door een groot bedrijf te pakken. Het grijze circuit van Rusland waar Katja een donkergrijs onderdeel van is, is niet een malafi- de hoekje van de Russische economie. Het is er volledig mee vervlochten. Zo faciliteert de dou- ane tegen een kleine commissie illegale import door eendagsbedrijven. De winkels die Katja helpt belasting te ontduiken, smokkelen op die manier ook weer goederen binnen zonder importheffing te betalen, om die opnieuw te verkopen zonder veel belasting te betalen. Het naar belastingparadijzen verhuizen van de economie heet in goed Russisch ‘offshorisa- tie’ (Britse bedrijven begonnen ermee op de Ka- naaleilanden, off shore). Naar schatting 95 pro- cent van alle Russische bedrijven wordt gerund via firma’s en rekeningen in het buitenland: on- der meer in de Baltische staten, Groot-Brittan- nië, Nederland (denk aan postbusfirma’s), op de Seychellen, en tot dit weekeinde, op Cyprus. Katja combineert de twee dingen die nodig zijn om als illegaal wisselkantoor te kunnen fungeren. Ze kent de juiste malafide aandelen- handelaren én ze heeft genoeg kapitaal aan beide kanten van de grens, giraal zowel als contant, om grote transacties te kunnen doen. Haar klanten zijn vooral winkels en importeurs, maar ook oligarchen, of iemand die even 200.000 dollar de grens over wil hebben voor een medische operatie. Een grote klant van Katja is een dochterbedrijf van staatsgasbedrijf Gazprom. Cliënten vinden haar via via, op basis van vertrouwen. Katja heeft overwogen om zelf een banklicentie te kopen. „Als bank heb je een ves- tiging waar mensen heen kunnen komen. Dat wekt natuurlijk meer vertrouwen dan een af- spraak in een café. Maar het zou me te druk zijn geworden.” Ze wil ook tijd overhouden om haar oudste dochter te helpen bij haar huiswerk. Normale mensen Bang om gepakt te worden is Katja niet. Ze krijgt bescherming van ‘de organen’, en is bovendien niet te traceren. Alle rekeningen die ze beheert staan op naam van dak- of thuis- lozen, die tegen betaling hun paspoort afstaan aan een bedrijfje waar Katja valse identiteiten koopt, à 250 euro per stuk. Officieel bezit Katja alleen het bedrijfje dat buitenlandse BV’s verkoopt: een legale activi- teit. Over de winst daarop, circa 5 procent van wat ze verdient, betaalt ze keurig belasting. Een belangrijk deel van Katja’s eigen winst bevindt zich ook in het buitenland: in vastgoed in Frankrijk en straks ook in New York. In eigen land kocht ze een winterbestendige datsja en een grote auto. „Het is jammer voor Rusland. Maar ik ben de eerste en de laatste niet. Alle nor- male mensen zijn bovendien al geëmigreerd.” Paradoxaal of niet: Katja heeft bewondering voor Aleksej Navalny, één van de handvol Russen die het lef heeft corruptie bloot te leggen. Iedereen verwacht dat Navalny achter de tralies zal verdwijnen, omdat zijn strijd door zo velen niet gewenst is. „Natuurlijk wil ook ik een andere toekomst voor mijn kinderen”, zegt Katja. „Daarom geef ik dit interview: zodat zo duidelijk mogelijk is wat er hier in Rusland gebeurt. Maar als ik zelf corruptie zou proberen aan te pakken, dan kom ik misschien in de gevangenis. En dat is ook geen goede toekomst voor mijn kinderen.” VAN EEN BEDRAG VAN 10 M I L JO E N RO E B E L (250.000 EURO) PAK IK 4 PROCENT HET IS JAMMER VOOR RUSLAND. MAAR ALLE NORMALE MENSEN ZIJN AL GEËMIGREERD next •weten 5 Leer Petra Sijpesteijn kennen en ontdek waarom ‘de islam’ niet bestaat Klopt ons beeld van het Midden-Oosten? Hoe wordt het dagelijks leven van moslims beïnvloed door islam, politiek en historie? Kijk op onze website: universiteitleiden.nl Bij ons leer je de wereld kennen Professor Petra Sijpesteijn A DV E RT E N T I E ILLUSTRATIE ROEL VENDERBOSCH Cyprus in acute nood: 17 miljard euro nodig I Parlement stemt tegen Het Cypriotische parlement heeft gisteravond het reddings- plan van de regering en interna- tionale geldschieters verwor- pen, waarbij spaarders op Cyprus geld moeten overmaken aan de Cypriotische staat. Later deze week wordt duidelijk of en in welke vorm het plan alsnog doorgaat: vandaag praat het parlement verder. I Cyprus in nood In het plan moesten spaarders met 20.000 tot 100.000 euro spaargeld eenmalig 6,75 pro- cent afdragen. Boven de ton blijft het percentage op 9,9 procent. Cyprus is in acute financiële nood en heeft 17 mil- jard euro nodig om niet failliet te gaan: 5,8 miljard moest door rekeninghouders worden gele- verd. Het geld moet voor een groot deel van buitenlandse spaarders komen. I Dijsselbloem: geen zorgen om spaargeld Minister van Financiën en euro- groepvoorzitter Jeroen Dijssel- bloem (PvdA) benadrukte giste- ren in de Tweede Kamer dat spaarders in andere Europese landen zich geen zorgen hoeven te maken. Dijsselbloem bena- drukte dat er aan het deposito- garantiestelsel, de afspraak van eurolanden dat de spaartegoe- den van hun burgers tot 100.000 euro gegarandeerd zijn in het geval er banken failliet gaan, niet wordt getornd.
thalia
bkeepers
jonoalderson
geshan
eitanlees
aarron
aemeredith
reverentgeek
eileencodes
hatefulcrawdad
sugarenia
stephaniewalter
chriscoyier
