Een geschiedeniscanon voor Rusland

Transcript

1. 1040 1040 1460 1460 1636 1636 1720 1720 1770 1770 1880 1880 1885 1885 1907 1907 1940 1940 1961 1961 1990 1990 1993 1993 nu nu 1910 1910 1913 1913 1917 1917 1922 1922 De Russen doen ons gewoon na Canon van Rusland // Geïnspireerd door Nederland begint Rusland zijn eigen g e s ch i e d e n i s c a n o n // De vraag is hoe o n p a t r i o tt i s ch die mag zijn // Want de Russische geschiedenis roept heel wat moeilijke vragen op THALIA VERKADE CORRESPONDENT RUSLAND Het worden geen vijftig vensters. Daar past de geschiedenis van het grootste land ter wereld niet in. Maar het project dat begin deze maand in Rusland van start ging is wel direct geïnspireerd op de canon van Nederland. De ‘Historisch-Culturele Standaard’ is een over- zicht van gebeurtenissen, personen en jaartal- len die ieder Russisch kind hoort te kennen. Het moet de basis worden van een nieuwe centrale geschiedenislesmethode die president Poetin heeft verordonneerd. „De lesboeken moeten binnen een centraal concept van de continuïteit van de Russische ge- schiedenis worden ontworpen, er moet een sa- menhang zijn tussen al haar etappes, en achting jegens iedere bladzijde van ons verleden”, zei de president in februari. Dat klonk onheilspel- lend. In toespraken tot de natie memoreert Poe- tin graag wapenfeiten uit het Sovjetverleden: de eerste mens in de ruimte, de overwinning op nazi-Duitsland. Hij vindt dat Russen weer trots moeten zijn op hun land. Maar is er met al die achting straks nog ruim- te om te vertellen over misstanden uit de Sov- jetgeschiedenis? Over Goelagstrafkampen? Et- nische zuiveringen? Showprocessen? Propa- gandaleugens? En hoe komt hoofdrolspeler Jo- zef Stalin (1878-1953) in de geschiedenisboek- jes? Besloten werd dat er eerst een ‘centrale con- ceptie’ moest komen, waarop de nieuwe school- boeken worden gebaseerd. Dat werd de Histo- risch-Culturele Standaard, samengesteld door een commissie van historici en politici. Bij het maken ervan is onder meer gekeken naar de Nederlandse canon, die rond 2005 werd ontwikkeld, toen men zich in Nederland ook af- vroeg wat de bevolking eigenlijk samenbindt en samenhoudt. „Nederland was een aantrekkelijk voorbeeld voor ons, juist vanwege de concrete opsomming van belangrijke personen en gebeurtenissen”, zegt Andrej Petrov, secretaris van de Russische Geschiedenisvereniging en een van de inhoude- lijke krachten achter het initiatief. „Die waren bij ons ook nooit officieel expliciet benoemd.” 31 moeilijke vragen Op de Nederlandse canon met vijftig plaatjes lijkt de lange Russische lijst met honderden na- men, jaartallen en gebeurtenissen nog niet. „Maar er komt misschien nog een Twitterversie va n ”, aldus Petrov. De commissie maakte daar- naast een overzicht van 31 ‘moeilijke vragen’ – onderwerpen die gevoelig liggen. Het ontstaan van Rusland, de opkomst van Moskou, het be- leid van Ivan de Verschrikkelijke, Peter de Gro- te, Stalin, Chroesjtsjov en Brezjnev – onze hele geschiedenis is kennelijk een moeilijke vraag, concludeerde een krant. Van Nederland gekopieerd noemt Petrov ver- der het betrekken van het publiek bij het bepa- len van de consensus over het eigen verleden. „Bij jullie duurde de maatschappelijke discussie twee jaar. Wij hebben twee maanden.” De zo- mervakantie. Op een site kan het publiek likes en commentaar achterlaten. In september worden de reacties besproken, in het najaar gaan de schoolboekenmakers aan de slag. De commissie doet enkele onderwijskundige aanbevelingen. Bijvoorbeeld dat er meer aan- dacht komt voor gewone mensen. Dat er meer is dan het Moskouse perspectief: de ‘etnoculture- le’ kijk. Maar ook: „Dat de patriottische basis van de Standaard Russische kinderen moet le- ren om trots te zijn op hun land.” Geschiedenislerares Joelia Koesjnerjova weet niet wat ze van al die verschillende suggesties moet vinden. Want hoe rijm je dat met elkaar: patriottisme én een ‘etnoculturele’ kijk? „Er lijkt een soort richtingenstrijd gaande”, zegt ze. Zelf geeft Koesjnerjova les op een voor Russi- sche begrippen ongewoon Moskous gymnasi- um, waar de nadruk niet ligt op kennisover- dracht, maar leerlingen nadrukkelijk worden aangezet tot zelfstandig nadenken. Tijdens de geschiedenislessen is er veel aandacht voor dui- ding en interpretatie. De huidige verplichte lesboeken bestaan uit lange teksten om uit het hoofd te leren. „Na het uiteenvallen van de Sovjetunie is er alleen maar NEDERLAND WAS EEN AANTREKKELIJK VO O R B E E L D , VANWEGE DE OPSOMMING VAN BELANGRIJKE PERSONEN EN GEBEURTENISSEN De Russische canon is nog niet af. Als de canon klaar is, zou hij er ongeveer zo uit kunnen zien, een variant op de Nederlandse canon.BEELD STUDIO NRC 1040 1040 1460 1460 1636 1636 1720 1720 1770 1770 1880 1880 1885 1885 1907 1907 1940 1940 1961 1961 1990 1990 1993 1993 nu nu 1910 1910 1913 1913 1917 1917 1922 1922 meer informatie aan toegevoegd, met nog min- der tijd om ergens over te discussiëren”, vertelt Koesjnerjova, die al ruim twintig jaar in het vak zit. De lerares moet bovendien grote moeite doen om te laten zien dat de Russische en buitenland- se geschiedenis met elkaar verbonden zijn. In Rusland zijn het twee aparte schoolvakken, met boeken die niet op elkaar aansluiten. „Generaal Soevorov gaat in het lesboek Vaderlandse geschie- denis te paard de Alpen over. Maar hij komt nooit aan in het lesboek Buitenlandse geschiede- nis”, zegt de juf. En wat te doen met Stalin? De behoefte aan stroomlijning van de onder- wijsmethode die Koesjnerjova voelt, bestaat bij de meeste van haar vakgenoten. Maar is dat wat president Poetin bedoelde toen hij verklaarde dat de nieuwe boeken „geen interne tegenstel- lingen mogen hebben en niet voor dubbele in- terpretaties vatbaar mogen zijn”? Het zal dui- delijker worden zodra bekend is wat in de nieu- we lesmethode de status wordt van Stalin, de meest controversiële figuur uit de recente Rus- sische geschiedenis. Veel oudere Russen hebben nog geleerd dat Stalin de held is die de Grote Vaderlandse Oor- log won. Hooguit heeft hij zich op een gegeven moment met de verkeerde mensen omringd. In de nu gepubliceerde Standaard wordt ‘Sta- lins repressie’ opgesomd als te leren feit, onder de jaren 1937 en 1938. Ook het Molotov-Rib- bentroppact, waarin Stalin en Hitler afspraken elkaar niet aan te vallen, staat genoemd. Maar wat en hoeveel er precies over gezegd zal wor- den, is nog onduidelijk. De Goelag wordt een symbool van stalinisme genoemd. „We g h a l e n ”, luidt een commentaar op de nog weinig leven- dige discussiewebsite. Volgens Andrej Petrov is de angst dat Stalin ook aan de jongere generaties als held zal wor- den gepresenteerd, ongegrond. „De weten- schap is het erover eens dat onder Stalin fouten zijn gemaakt. En scholieren moeten dat ook le- ren”, meent hij. „Maar dat neemt niet weg dat in 1943 de economie alweer groeide, en dat dankzij de industriële inspanningen de oorlog kon worden gewonnen.” M o g e l ij k is de informatie uit de Standaard niet het enige wat scholieren over Stalin zullen leren. De militair-historische vereniging, die president Poetin dit jaar zelf heeft heropge- richt, komt naar verwachting met een speciaal lesboek over de oorlog. De club heeft als expli- ciet doel het beeld van eendrachtige heldhaftig- heid levend te houden. De voorzitter van deze vereniging is de minis- ter van Cultuur, tevens lid van Verenigd Rusland, de regeringspartij die vorige week nog een wets- voorstel indiende dat kritiek op de daden van Stalins Rode Leger tijdens de oorlog verbiedt. Is de kans niet groot dat er na twee maanden van democratische inspraak straks gewoon schoolboeken komen die zijn opgesteld over- eenkomstig de (veronderstelde) smaak van het huidige, patriottische landsbestuur? Nee, zegt Andrej Petrov. „Hoe het ook afloopt, dit is een uniek project voor Rusland, dat nog maar twee decennia een democratie is. Er komt nu een openbare, maatschappelijke discussie over de ei- gen geschiedenis. Niemand zal achteraf kunnen zeggen: ze hebben ons er niet bij betrokken.” ‘WEGHALEN’, IS DE REACTIE OP DE SITE, BIJ HET O N D E RW E R P G O E L AG