META2 - 6 - ODRAZAJACA KONKLUZJA

didactic materials - philosophy
copyright - Piotr Makowski, Adam Mickiewicz University, Poznan, Poland

Transcript

1. METAETYKA Wykład  XVIII   ODRAŻAJĄCA  KONKLUZJA   (PARADOKS  ZWYKŁEGO  DODAWANIA)   DR  PIOTR  MAKOWSKI  (UAM)
2. CZEGO  DOTYCZY  PROBLEM • etyka  populacji:     -­‐ czy  można  pytać  o  granicę  przyrostu  naturalnego?   -­‐ jeśli  tak,  to  jaka  wielkość  populacji  jest  optymalna?   -­‐ jak  się  ma  optymalna  wielkość  populacji  do   warunków  życia  w  niej?   -­‐ jaki  jest  związek  między  jakością  życia  (tzw.   dobrostanem)  a  regulacją  liczebności  ludzkości?
3. UTYLITARNA  INTUICJA  SIGDWICKA Methods  of  Ethics,  415-­‐16   Liczność  populacji  powinna  być  zwiększana  nie  do  momentu,  w  którym   przeciętna  wartość  szczęścia  jest  najwyższa,  ale  do  momentu,  w  którym   rezultat  zwiększenia  liczby  jej  członków  daje  taką  ilość  przeciętnego   szczęścia,  która  osiąga  maksimum.
4. • UŻYTECZNOŚĆ  CAŁKOWITA  A  UŻYTECZNOŚĆ  PRZECIĘTNA:   Methods  of  Ethics,  p.  415. ETYKA  POPULACJI
5. Derek  Parfit
6. DEREK  PARFIT • filozof  Brytyjski  (syn  lekarzy,  ur.  1942  w   Chinach),   • wykładowca  w  Oksfordzie  (visiting  prof.  w   Nowym  Jorku,  na  Harvardzie  oraz  w   Rudgers)   • obszar  badań:  etyka,  metaetyka  (zwł.   konsekwencjalizm),  racje  do  działania,   filozofia  tożsamości  i  umysłu,   • autor  dwóch  książek:  „Reasons  and   Persons”  (1984)  oraz  „On  What   Matters”  (2  tomy,  2011)   • zapalony  fotograf,  emerytowany  poeta
8. ODRAŻAJĄCA  KONKLUZJA
 (REPUGNANT  CONCLUSION)
9. WSTĘPNE  INTUICJE  
 –  PRZYKŁAD  TERAPII 1) Ann  będąca  w  ciąży  choruje  i  jeśli  nie  przejdzie  prostej  terapii,   jej  dziecko  będzie  upośledzone.  Jeśli  przejdzie  terapię  i   wyzdrowieje,  dziecko  będzie  całkowicie  normalne.   2) Ann  choruje  i  jeśli  teraz  zajdzie  w  ciążę,  jej  dziecko  będzie   upośledzone.  Jeśli  zaplanuje  ciążę  na  kilka  miesięcy  później,   po  terapii,  dziecko  będzie  całkowicie  normalne.   dlaczego  wybór  terapii  w  (2)  nie  jest  tak  samo  oczywisty,  jak  w   (1)?   [alternatywną  dla  dziecka,  które  może  się  urodzić  w  (2)  jest  po  prostu   nieistnienie  –  przesunięcie  ciąży  w  czasie  oznacza  zapłodnienie  innych  komórek   –  a  więc:  nieistnienie  byłoby  dla  dziecka  lepsze?]   czy  zmiana  tożsamości  zaangażowanych  podmiotów  ma  wpływ   na  ich  moralną  ocenę?
10. [PROBLEM  TOŻSAMOŚCI]
 [NON-­‐IDENTITY  PROBLEM] • PROBLEM  OBOWIĄZKU  TROSKI  O  JAKOŚĆ  EGZYSTENCJI:  jeżeli   czyjeś  życie  –  choć  warte  życia  –  będzie  nosić  w  sposób   nieunikniony  skazę,  to  alternatywą  dla  kogoś,  kto  jest   odpowiedzialny  za  powołanie  tego  życia  do  istnienia  jest  albo   niepowoływanie  go  do  istnienia  albo  powołanie  do  istnienia   innego  (nieidentycznego)  życia,  które  nie  będzie  nosiło  tej   skazy.   • PROBLEM  INTERSUBIEKTYWNEGO  WYMIARU  JAKOŚCI   EGZYSTENCJI:  jeżeli  czyjeś  życie  jest  warte  życia  i  nosi  skazę,  ale   z  jej  powodu  interes  innej  osoby  nie  ucierpi  –  na  jakiej   podstawie  mielibyśmy  mieć  obowiązek  powołać  do  życia  inną   istotę  niż  ta?
11. NIEIDENTYCZNOŚĆ  ROZWIĄZANA  PRZEZ   POGLĄD  O  BRAKU  RÓŻNICY • Ann  powinna  przełożyć  ciążę  w  czasie  (zmiana   tożsamości  przyszłego  dziecka  nie  powinna  mieć   wpływu  na  decyzję  o  terapii)   • Istnienie  kolejnego  życia  wartego  przeżycia  podnosi   sumę  szczęścia  (całkowitą  jakość  życia) Weźmy  dwie  populacje:   (A)  mała  populacja  o  wysokim   standardzie  życia  (dobrostanie)   (B)  duża  populacja  o  niższym   standardzie  życia  (dobrostanie)  
12. ZGODNIE  Z  UTYLITARYZMEM… • BEZOSOBOWA  REGUŁA  TOTALNA  (ITP  -­‐  Impersonal  Total   Principle):  Jeśli  nie  zachodzą  nadzwyczajne  okoliczności,   najlepszy  rezultatem  jest  ten,  w  którym  istniałaby   największa  ilość  szczęścia  netto  (minus  nieszczęście)  (nie-­‐ hedonistycznie:  największa  ilość  tego,  co  powoduje,  że   warto  żyć)  [s.387].   • BEZOSOBOWA  REGUŁA  PRZECIĘTNA  (IAP):  Jeśli  nie  zachodzą   nadzwyczajne  okoliczności,  najleszym  rezultatem  jest  ten,  w  którym   ludzkie  życia  mają  się,  w  przeciętnej,  najlepiej  [s.386].   ZATEM:  populacja  (B)  byłaby  lepsza,  niż  (A):  skaza  na  życiu,  które  jest   warte  przeżycia,  nie  wpływa  negatywnie  na  jakość  życia  w  całej  populacji.
13. ODRAŻAJĄCA  KONKLUZJA  [RC] Jeżeli  populacja  (B)  jest  lepsza   od  (A),  to  (C)  –  nieco  większa,   ale  z  nieco  niższym  standardem   życia,  jest  lepsza  od  (B).       ERGO:  (Z)  jest  lepsza  od  (C)   wielka  populacja  ze  standardem  życia  nieco  powyżej   minimum  eudajmonicznego  jest  lepsza  od  małej   populacji  o  bardzo  wysokim  standardzie  życia
14. [RC]  –  OGÓLNE  SFORMUŁOWANIE Reasons  and  Persons,  OUP,  1984,  s.  388   RC  wynika  z  ITP  
15. SCENARIUSZ  NR  2
16. PARADOKS  „ZWYKŁEGO  DODAWANIA” -­‐  w  populacji  (A)  każdy  posiada  życie  warte   przeżycia,     -­‐  populacja  (A+)  zawiera  subpopulację  o  tej   samej  ilości  ludzi  o  takim  samym   standardzie  życia,  jak  w  A  oraz,  dodatkowo   subpopulację  o  nieco  niższym  standardzie   życia,  ale  nadal  wartym  przeżycia  (A+   powstaje  poprzez  „zwykłe  dodanie”  tej   drugiej  subpopulacji),     -­‐  więc:  (A+)  jest  lepsza  od  (A)  (a   przynajmniej:  nie  gorsza:  dodanie  żyć   wartych  przeżycia  nie  może  pogorszyć   rezultatu  wyjściowego), -­‐  populacja  (B)  jest  tak  samo  liczna  jak  (A+),  ale  ze  standardem  życia  nieco  niższym  niż  (A),   ale  wyższym  niż  (A+),   -­‐  więc:  (B)  jest  lepsza  od  (A+)  –  zarówno  w  przeciętnej  oraz  dlatego,  że  standard  jest  równy   dla  wszystkich,   skoro  (A+)  jest  lepsza  od  (A),  a  (B)  jest  lepsza  od  (A+),  to  również  (B)  jest  lepsza  od  (A)   A  WIĘC  (dostatecznie  rozszerzając  rozumowanie):  populacja  (Z)  /bardzo  liczna,  ze   standardem  poniżej  wartości  przeżycia/  będzie  lepsza  od  (A)  
17. PARADOKS  „ZWYKŁEGO  DODAWANIA” JEDNA  ZE  WSTĘPNYCH  WERSJI  PARADOKSU  Z  USTALONYM  MINIMUM   EUDAJMONICZNYM  (VALUELESS  LEVEL),  NIEPRZEKROCZONYM  W  (B)  oraz  w   (A+)   zgodnie  z  ITP  wartość  życia  w  (B)  oraz  w  (A+)  nie  byłaby  gorsza,  niż  w  (A),   mimo  że  obie  są  liczniejsze  od  (A)  i  przeciętnie  (w  kategoriach  IAP)  dają  więcej   szczęścia
18. Scenariusz  z   piekłem  i   otchłanią Scenariusz  z   ekstremalnie   wysokim  standardem   życia  (A+)  i  licznymi   populacjami  (na   innych  planetach  w   przyszłości)
19. CZY  [RC]  DOTYCZY  TYLKO   UTYLITARYSTÓW?
20. [RC]  A  UTYLITARYZM • wielu  ludzi  jest  przekonanych,  że  mamy   obowiązek  czynić  świat  lepszym  (pozostając  w   zgodzie  z  standardami  cnót  lub  wymogami   deontologicznymi),   [RC]  nie  jest  problemem  wyłącznie  dla   utylitarystów   (dotyczy  każdej  koncepcji  moralnej,  która  zakłada  dobrostan?)
21. WYBRANE  SPOSOBY  
 UNIKNIĘCIA  [RC]
23. OPCJA  I:
 ODRZUCENIE  UTYLITARYZMU  TOTALNEGO
24. ODRZUCENIE  UTYLITARYZMU  TOTALNEGO • [RC]  uzyskujemy,  akceptując  ITP,  a  więc  zasadę   mówiącą,  że  najlepsza  opcja  to  taka,  która  gwarantuje   największą  ilość  tego,  co  powoduje,  że  warto  żyć.   • wystarczy  odrzucić  ITP  na  rzecz  IAP:  tylko  najlepszy   przeciętny  dobrostan  ma  znaczenie:  dodanie  żyć  o   niższym  standardzie  życia  obniża  dobrostan   przeciętny     czyli:  (A+)  jest  gorsze  od  (A),  (B)  jest  gorsze  od  (A),…  i  (Z)  jest  gorsze  od  (A)   IAP  likwiduje  problem  [RC]….?
25. PROBLEMY  Z  UTYLITARYZMEM  PRZECIĘTNYM (1) brak  uznania  wśród  samych  utylitarystów   (2) trudne  do  przyjęcia  konsekwencje  w  ramach  scenariuszy   ważnych  dla  [RC]:   -­‐ życie  dużej  populacji  żyjącej  na  wysokim  standardzie  jest   gorsze  od  „populacji”  składającej  się  z  jednostki,  której   standard  życia  jest  nieco  wyższy,  niż  przeciętny  standard  w   tej  populacji,   -­‐ i  odwrotnie:  życie  pojedynczej  osoby  żyjącej  w  torturach  jest   gorsze,  niż  życie  całej  populacji,  której  standard  życia  jest   minimalnie  lepszy.     (konsekwencje  te  można  potraktować  również  jako   „odrażające  konkluzje”)
26. OPCJA  II:
 ZAKWESTIONOWANIE  SPOSOBU  ROZUMIENIA   DOBROSTANU
27. BŁĘDNE  POJĘCIE  DOBROSTANU? • dobrostan  w  [RC]  rozumiany  jest  „scjentystycznie”:  dodawanie   małych  wartości  dostatecznie  dużo  daje  większą  wartość,  niż   jakakolwiek  wartość  początkowa,  która  jest  od  nich  większa   (dlatego  dobrostan  w  (Z)  miałby  być  większy,  niż  w  (A))  –   BŁĄD? ALTERNATYWA  (m.in.  John  Skorupski):  dana  (nawet  minimalna)     ilość  pewnego  dobra  A  może  być  lepsza  od  danej  (nawet  wielkiej)    ilości  pewnego  dobra  B,  tj.:  utrata  A  nie  może  być     zrekompensowana  nawet  dużą  ilością  B.   TRUDNOŚCI:   (1)  kontrowersyjność  tezy  o  tym,  że  pewne  dobra  są  zdecydowanie  lepsze  niż   inne  (lepsze  dla  kogo?  czy  zawsze?  pod  jakimi  względami  lepsze?)   (2)  Arrhenius:  aplikacja  tezy  o  wyższości  jednego  dobra  nad  innym  do   scenariuszy  w  rodzaju  [RC]  powoduje,  że  mogą  pojawić  się  przypadki,  w   których  trudno  wskazać  wyższość  (np.  dobra  M  nad  N)
28. OPCJA  III:
 RÓŻNE  SPOSOBY  MIERZENIA  DOBROSTANU
29. PROBLEM  BEZOSOBOWOŚCI  DOBROSTANU • ITP  oraz  IAP  są  z  założenia  bezosobowe,  tj.  uniezależnione  od   punktu  widzenia.   • WSTĘPNA  INTUICJA  (Jan  Narveson):  rezultat  dodawania   dobrostanu  zależy  od  perspektywy  –  dla  kogo?  (personal-­‐ affecting  morality)     • (wchodzi  w  grę  również  czynnik  czasu  pojawienia  się  członków   populacji  oraz  modalny  charakter  ich  egzystencji)   • sprawa  istotna  np.  w  przypadku  selekcji  zarodków  do   zapłodnienia   • Koncepcja  łączy  się  z  komparatywizmem  (założeniem  o   niewspółmierności  faktu  istnienia  i  nieistnienia  dla  danej   osoby):  nie  można  porównywać  dobrostanu  populacji,  w   których  nie  mogą  pojawić  się  te  same  indywidua   • Problematyczny  rezultat:  teza  o  niewspółmierności  dobrostanu   populacji  (lub  uznanie,  że  jest  taki  sam)
30. OPCJA  IV:
 ODRZUCENIE  IDEI  DOBROSTANU
32. SCHOPENHAUEROWSKA  KONCEPCJA   DOBROSTANU • Christoph  Fehige,  David  Benatar:     NIE  MA  EGZYSTENCJI,  KTÓRA  CHARAKTERYZOWAŁABY  SIĘ   DOBROSTANEM   • zasadnicza  większość  żyć  nie  ma  pozytywnego  dobrostanu,  zaś  te   życia,  które  mają  wysoki  standard  egzystencji,  mają  dobrostan   najwyżej  neutralny.   • [RC]  staje  się  pustą  prawdą   • Jesper  Ryberg:  wizja  schopenhauerowska  jest  kontrintuicyjna:   dobrostan  noworodka  o  zaspokojonych  potrzebach  byłby  taki  sam   jak  dobrostan  spełnionego  stulatka  i  byłby  też  pełniejszy,  niż   dobrostan  owego  stulatka,  którego  wszystkie  potrzeby  i  preferencje   były  zaspokojone  z  wyjątkiem  jednej
33. OPCJA  V:
 ODRZUCENIE  RELACJI  PRZECHODNIOŚCI
34. PROBLEM  Z  „LEPSZA,  NIŻ” • [RC]  opiera  się  na  relacji  przechodniości  :  (A+)  jest  lepsza  niż  (A),  (B)   jest  lepsza  niż  (A+)….  (Z)  jest  lepsza,  niż  (A)   • Jeśli  p  lest  lepsze  niż  q,  a  q  jest  lepsze  niż  r,  to  p  jest  lepsze  niż  r   • Odcięcie  [RC]?   • Czy  [RC]  umożliwia  odrzucenie  tej  relacji?  –  relacja  przechodniości   jest  zasadą  logiczną,  wpisaną  w  znaczenie  zwrotu  „lepszy   niż”  (należałoby  podać  niezależny  argument  na  rzec  odrzucenia  tej   relacji,  a  to  miałoby  poważne  konsekwencje  dla  standardów   rozumowań  praktycznych  (przyjmowanych  np.  w  teorii  racjonalnego   wyboru  w  ekonomii)   • Próby  rekonstrukcji  [RC]  bez  relacji  przechodniości  (uszeregowanie   preferencji)  również  nie  rozwiązują  problemu
35. OPCJA  VI:
 NIEMOŻLIWOŚĆ  
 ETYKI  POPULACJI
36. SENSOWNA  ETYKA  POPULACJI  JEST   NIEMOŻLIWA • Przedsięwzięcie  Parfita  (oraz  innych  autorów)  jest   skazane  na  nie  powodzenie:  trudno  wskazać  takie   rozwiązanie  w  ramach  etyki  populacji,  które   spełniłoby  warunki  adekwatności,  bez  unikania  [RC]   lub  podobnych  trudności   • Arrhenius  –  trzy  możliwości  (1)  porzucić  niektóre  z   warunków/założeń,  (2)  wybrać  sceptycyzm  moralny,   (3)  wyjaśnić  znaczenie  dowodów.   OPCJA  VII:  zaakceptować  [RC]?
37. METAETYKA Wykład  XVIII   ODRAŻAJĄCA  KONKLUZJA   (PARADOKS  ZWYKŁEGO  DODAWANIA)   DR  PIOTR  MAKOWSKI  (UAM)