badania różnych zagadnień i zjawisk (stosowane w naukach empirycznych, w filozofii i etyce), często sformułowane w postaci (zabawnej) historyjki; źródła już w antyku (Lukrecjusz) • podstawowe cechy eksperymentów myślowych: ― pełnią specjalną funkcję w teorii i/lub są stosowane wtedy, gdy nie da się ich zrealizować w świecie rzeczywistym (z powodów fizycznych, technicznych, ekonomicznych, moralnych, itd.), ― ilustrują pewien problem i objaśniają dany stan rzeczy, ― z reguły mają schemat: [1] wyobrażenie danej sytuacji, [2] przeprowadzenie odpowiednich operacji w wyobrażonej sytuacji, [3] obserwacja i interpretacja skutków operacji, [4] wnioski ― mogą być dowolną ilość razy powtarzane (co często powoduje powstawanie nowych wariantów danego eksperymentu i co z kolei przyczynia się do tego, że ich znaczenie jest ograniczone lokalnie i czasowo).
[T1, T2] czy włączenie zwrotnicy należy moralnie ocenić inaczej niż niewłączenie? • [T2] czy nieakceptowalność przejechania jednego jest tak samo bezpośrednia jak akceptowalność ocalenia pięciu? (tj. czy zabicie jednego jest środkiem do ocalenia pięciu?) The Problem of Abortion and the Doctrine of the Double Effect, Oxford Review, No. 5, 1967.
działania nie zależy od okoliczności i jego konsekwencji konsekwencjalistyczna: wartość działania zależy od jego konsekwencji uwagi: • [T1] decyzja o niewłączeniu zwrotnicy ma ten sam ciężar gatunkowy, co decyzja o jej włączeniu -‐ niewłączenie również jest działaniem, • [T2] decyzja o zabiciu jednego nie jest środkiem do ocalenia pięciu, ale skutkiem ubocznym (zabicie jednego byłoby skutkiem, który mógłby się nie pojawić, gdyby np. zadziałały hamulce), • Foot: poczucie powinności, by nie zabijać, jest silniejsze niż poczucie powinności, by ratować życie;
• czy zrzucenie grubasa z torów ma tę samą moralną wartość, co przesunięcie zwrotnicy i zabicie jednej osoby [T2]? • czy moralnie lepiej jest zrzucić grubasa czy nic nie zrobić? • czy zabicie grubasa jest środkiem do celu czy tylko skutkiem ubocznym zamiaru ratowania pozostałych? Judith Jarvis Thomson “Killing, Letting Die and the Trolley Problem,” The Monist, Vol. 59 (2), 1976.
ma znaczenia, w jaki sposób osiąga się skutek, jeżeli jego wartość praktyczna jest identyczna, utylitaryzm reguł: słuszność/niesłuszność danego działania jest funkcją poprawności zasady, którą ono realizuje („największe szczęście największej liczby ludzi”) uwagi: • zrzucenie grubasa odbywa się z bezpośrednim zamiarem czyjejś śmierci (czego nie było w T2), • nawet przy założeniu równej wartości czynu uśmiercenia grubasa i przesunięcia zwrotnicy, które skutkuje śmiercią jednej osoby – tu czynu dokonujemy bezpośrednio, intencjonalnie zabijając Thompson: wywołanie krzywdy małej grupie osób kosztem dobra większej grupy osób jest moralnie dozwolone tylko wtedy, gdy obie grupy nie mają moralnych roszczeń względem zagrożenia, które mogą sprowadzić osoby trzecie. FOOT: DOKTRYNA PODWÓJNEGO SKUTKU: gdy jedno działanie jest podejmowane przy świadomości, że wywoła zarówno skutek pozytywny, jak i negatywny 1. Moralnie dobry lub obojętny charakter działania, 2. Zły skutek nie może być środkiem, dzięki któremu osiąga się dobry skutek, 3. Intencją musi być dobry skutek, zły skutek musi być wyłącznie uboczny, 4. Dobry skutek musi być przynajmniej tak samo istotny, jak ten zły;
sposób obecny scenariusz różni się od poprzednich? Michael J. Costa, ”Another trip on the trolley”, Southern Journal of Philosophy 25 (4): 461-‐466 (1987)
zabicie grubasa jest nie tylko intencjonalne, ale jest też środkiem do ocalenia pięciu osób, • powraca problem utylitarnej kalkulacji, • usunięcie różnicy między zamierzonym szkodzeniem a pozwalaniem na szkodę (J.J. Thompson). • nie stosuje się doktryna podwójnego skutku;
w jaki sposób obecny scenariusz różni się od poprzednich? • czy przedstawiony dylemat ma charakter moralny? Peter Unger, “Causing and Preventing Serious Harm”, Philosophical Studies, Vol. 65(1992):227–255
fakt, że osoba, dzięki której reszta może ocaleć, nie jest bezpośrednio zaangażowana w bieg wydarzeń, wpływa na nasze psychologiczne reakcje na możliwość jej skrzywdzenia, • różnica nie wpływa na moralną ocenę działania w wypadku podjęcia decyzji, której skutkiem byłaby śmierć śpiącego.
wykształcenia i kultury – nasze postawy są wynikiem głębokiej „gramatyki moralnej” naszego umysłu (analogicznej do „gramatyki generatywnej” języka wg Chomsky’ego) [problem nierzetelnych danych empirycznych] John Mikhail, Elements of Moral Cognition, Cambridge: Cambridge UP 2011
ankietowanych wybiera rozwiązanie konsekwencjalne http://healthland.time.com/2011/12/05/would-‐you-‐kill-‐one-‐person-‐to-‐save-‐five-‐new-‐research-‐on-‐a-‐classic-‐debate/ • badania opinii wśród filozofów (David Chalmers & David Bourget, 2013): ―68% wybiera zabicie jednego kosztem życia pięciu, ―8% wybiera zabicie pięciu kosztem życia jednego, ―(pozostałe 24%: inny pogląd lub brak odpowiedzi); http://philpapers.org/archive/BOUWDP
Your Podcast. Everywhere. Effortlessly.
pmakowski
cbtlibrary
pawan_pharm
terasawat
bvr7352
frievea
rashwhitman
hiola
matleenalaakso
juanmartin2026
bluesmoon
techseoconnect
ianozsvald
brad_frost
carmenintech
reverentgeek
wjessup
inesmontani
lara
cassininazir
shpigford
sstephenson
