Zomerstudie C-kamp – maandag – Inleiding op de Efezebrief

Studie in het C-kamp door Maarten van der Kooij. Deze dag werd de inleiding gegeven op de Efezebrief, en gekeken naar de context en de vraag of de Efezebrief wel aan de Efeziërs geschreven is, waar hij geschreven is en meer.

Transcript

1. Welkom bij de 1e Bijbelstudie over de brief van Paulus aan de Efeziërs (maar, is dat wel zo????)
2. Studie in het C-kamp • Maandag: • Inleiding • Dinsdag: • Hoofdstuk 1-3 • Donderdag • Hoofdstuk 4-6 • Vrijdag: • Welke bril hebben we op? • Wat is waarheid?
3. Maandag - inleiding • Tijdlijn • Verspreiding • Lezen of horen • Efeze • Context - gevangenschap • De structuur van de brief
4. Periode (ca.) Het leven van Paulus 5 20-30 30 33-36 36-39 46 46-48 49 49-52 51 53-58 55-56 56 57-58 58 58-60 60-61 61-63 64 64-67 65 66-67 67 60-90 70-80 80-90 na 90 Geboren in Tarsus (Cilicië, huidig Zuid-Turkije). Opgevoed als Farizeeër; kreeg onderwijs in Jeruzalem Vervolger van christenen Ontmoeting met de Heer op weg naar Damascus Eerste jaren als christen (Arabische periode, Damascus) Eerste bezoek aan Jeruzalem (Gal. 1) Werk in Tarsus en Antiochië "Hongersnoodbezoek" aan Jeruzalem (Hand. 11) Eerste zendingsreis: Cyprus, Klein-Azië Apostelconvent in Jeruzalem (Hand. 15) Tweede zendingsreis: Klein-Azië, Macedonië, Griekenland Boeken van het Nieuwe Testament Jakobus (ca. 45-62 n.Chr., mogelijk vroeg) Galaten (ca. 48-49 n.Chr.) 1 Tessalonicenzen (ca. 50-51 n.Chr.) 2 Tessalonicenzen (ca. 51 n.Chr.) Derde zendingsreis: Klein-Azië, Macedonië, Griekenland (Efeze, Korinthe) 1 Korintiërs (ca. 55 n.Chr.) Mogelijke gevangenschap in Efeze Filippenzen (ca. 55-56 n.Chr., vanuit Efeze) Filemon (ca. 55-56 n.Chr., vanuit Efeze) Kolossenzen (ca. 55-56 n.Chr., vanuit Efeze) Efeziërs (ca. 55-56 n.Chr., vanuit Efeze, als circulair brief) 2 Korintiërs (ca. 56 n.Chr.) Romeinen (ca. 57-58 n.Chr.) Arrestatie in Jeruzalem Gevangenschap in Caesarea Reis naar Rome Eerste Romeinse gevangenschap Mogelijke vrijlating en verdere zendingsreizen (Spanje e.a.) 1 Petrus (ca. 64 n.Chr.) Tweede Romeinse gevangenschap Titus (ca. 65 n.Chr.) 1 Timoteüs (ca. 65 n.Chr.) 2 Timoteüs (ca. 66-67 n.Chr.) Martelaarschap in Rome Marcus (Evangelie) (ca. 60-70 n.Chr.) Hebreeën (ca. 60-90 n.Chr., mogelijk voor 70 n.Chr.) Mattheüs (Evangelie) (ca. 70-80 n.Chr.) Lukas (Evangelie) (ca. 70-80 n.Chr.) Handelingen van de Apostelen (ca. 80-90 n.Chr.) Judas (ca. 70-90 n.Chr.) 2 Petrus (ca. 80-90 n.Chr.) Johannes (Evangelie) (ca. 90 n.Chr.) 1 Johannes (ca. 90 n.Chr.) 2 Johannes (ca. 90 n.Chr.) 3 Johannes (ca. 90 n.Chr.) Openbaring (ca. 95 n.Chr.)
5. Hoe werden brieven van Paulus verspreid? • Via koeriers of reisgenoten • Paulus vertrouwde zijn brieven toe aan mensen die hij kende en die konden uitleggen wat hij bedoelde. • Voorbeelden: Tychikus bracht de brieven aan Efeze en Kolosse (Ef. 6:21; Kol. 4:7–8). • Phoebe wordt genoemd als brenger van de Romeinenbrief (Rom. 16:1–2).Deze brengers konden ook mondeling toelichting geven. • Circulatie tussen gemeenten • Paulus verwachtte dat gemeenten zijn brieven deelden: “Laat deze brief ook in de gemeente van Laodicea gelezen worden en lees ook de brief uit Laodicea.” (Kol. 4:16) • Hier is wsch. sprake van een ons onbekende (verloren) brief, of…. • Kopieën en afschriften • Als een brief in meerdere gemeenten belangrijk werd gevonden, werd hij overgeschreven. • Brieven zoals Romeinen en 1 Korintiërs werden al vroeg breder gekopieerd en circuleerden in de regio’s van Paulus’ zendingsreizen.
6. Kon Paulus’ publiek zelf lezen? • Lage geletterdheid • In het Romeinse Rijk kon maar 10–20% van de bevolking lezen, en onder slaven en plattelandsbewoners was dit nog lager. • Joodse mannen hadden een iets hogere kans geletterd te zijn vanwege de synagoge en de Torah, maar veel gewone gelovigen konden niet zelf lezen. • Brieven werden meestal hardop voorgelezen • Paulus schrijft in Kol. 4:16 en 1 Tess. 5:27 dat zijn brieven voor de hele gemeente gelezen moeten worden. • Gemeenten kwamen samen in huiskerken van 20–40 mensen, waar de brief door één lezer werd voorgedragen. • Mondelinge uitleg • De brenger van de brief of een lokale leider gaf uitleg en beantwoordde vragen. • Dit verklaart waarom Paulus soms schrijft met nadruk en herhaling: zijn brieven zijn geschreven om te worden gehoord.
7. Hoe het waarschijnlijk ging in de 1e eeuw 1. Aankomst van de brief 2. Publieke voorlezing 3. Mondelinge herhaling en uitleg 4. Doorvertellen en memoriseren 5. Tweede en derde voorlezing 6. Praktische toepassing
8. Praktisch: Kort gezegd: eerste-eeuwse ‘bijbelstudie’ was • intens luisteren, • herhalen en • toepassen in een mondelinge cultuur. Het was geen boekclub met naslagwerken, maar een levende, gedeelde ervaring.
9. Efeze
10. Efeze
15. Context van Efeze • Hoofdstad van de Romeinse provincie Asia; een bloeiende, invloedrijke wereldstad • De stad stond bekend om de tempel van Artemis, de vele goden die werden aanbeden of demonen die werden gevreesd, magie om die demonen aan- of weg te sturen en occultisme. • Joodse minderheid in een vooral Griekse stad • Eerste bezoek Paulus kort (Hand 18:19-21) • Daarna bijna 3 jaar (Hand 19-21)
16. Context van Efeze • Paulus kende hen door zijn driejarige verblijf zeer goed en bouwde de gemeente zelf op (Hand. 19) • Wsch. geschreven samen met Kolossenzen en Filemon • Geschreven in gevangenschap
17. Gevangenschap • Traditioneel gesitueerd in Rome, maar Paulus kan in 55/56 n.Chr. heel goed in Efeze gevangen hebben gezeten omdat: • 2 Korintiërs 1:8-9 een bijna-doodervaring in Asia vermeldt die op gevangenschap kan duiden. • De Filippenzen-brief wijst op een gevangenschap die geografisch en logistiek beter past bij Efeze dan bij Rome of Caesarea. Het verklaart hoe Paulus intensieve correspondentie kon onderhouden tijdens zijn opsluiting. • Het helpt om de chronologie van Paulus’ brieven beter te begrijpen.
18. Argumenten tegen de Efeze-theorie • Stilte in Handelingen: Lucas beschrijft Paulus' verblijf in Efeze gedetailleerd, maar noemt geen officiële gevangenschap. • Soort gevangenschap: De vrijheid om veel bezoek te ontvangen past beter bij het huisarrest in Rome dan bij de zware situaties in Asia. • Schuilplaats voor slaven: De anonimiteit van het verre Rome was voor een weggelopen slaaf als Onesimus waarschijnlijk aantrekkelijker om onder te duiken dan het nabijgelegen Efeze.
19. Argumenten vóór de Efeze-theorie • Logica in reisplannen: Vanuit Rome wilde Paulus naar Spanje reizen; een reis van 2.000 km terug naar het oosten (Kolosse) op bezoek bij Filemon was onlogisch. Vrijkoming in Efeze lag op slechts 190 km van Kolosse. Rom 15:23-28 23Maar ik heb mijn taak in deze streken nu beëindigd; en omdat ik er zo naar verlang om na al die jaren naar u toe te komen, 24hoop ik dat te doen wanneer ik naar Spanje ga. Ik hoop u op weg daarheen te ontmoeten om mijn reis daarna met uw hulp voort te zetten, maar niet voordat ik enige tijd van uw gezelschap genoten heb. (…) 28Nadat ik mij van deze taak gekweten heb, en de opbrengst van de collecte officieel aan hen heb overhandigd, zal ik u op doorreis naar Spanje bezoeken.
20. Argumenten vóór de Efeze-theorie • Externe historische traditie: Het 2e-eeuwse Marcionitische Prologum bij Kolossenzen vermeldt expliciet dat Paulus de brief aan de Kolossenzen vanuit Efeze schreef. • Meervoudige gevangenschappen vóór Rome: Paulus verklaart in 2 Korintiërs 11:23 dat hij "frequenter in de gevangenis" heeft gezeten vóór zijn latere detentie in Caesarea en Rome. Ook Clemens van Rome (1 Clem. 5:6) maakt melding van in totaal zeven gevangenschappen. • Mede-gevangenen uit de regio: In Romeinen 16:7 groet Paulus Andronicus en Junia als zijn "mede-gevangenen". Omdat Romeinen is geschreven vóór Paulus' gevangenschap in Rome en Caesarea, en deze personen (evenals Aquila en Priscilla) via Efeze reisden, wijst dit op een eerdere gezamenlijke opsluiting, bijv. in Efeze. • Aanwijzingen van een dodelijke crisis in Efeze: Paulus zinspeelt op extreme omstandigheden in Efeze met metaforen en beschrijvingen zoals "vechten met wilde dieren in Efeze" (1 Kor. 15:32), "vele tegenstanders" (1 Kor. 16:9) en een "doodsvonnis" of "dodelijke dreiging" in Asia waaronder hij aan zijn leven wanhoopte (2 Kor. 1:811). Dit kan duiden op gevangenschap in afwachting van een mogelijke executie.
21. Argumenten vóór de Efeze-theorie • Kolossenzen & Filemon: Vrijwel 100% zeker gelijktijdig geschreven vanwege dezelfde groep vrienden (o.a. Tychikus, Onesimus, Epafras) en de gedeelde situatie rond Onesimus. • Efeziërs & Kolossenzen: Heel waarschijnlijk nauw verwant als "tweelingbrieven" door grote inhoudelijke overlap en dezelfde koerier (Tychikus).
22. Argumenten vóór de Efeze-theorie • Eenvoudigere logistiek: Reizen tussen Kolosse en het nabijgelegen Efeze voor Epafras en de vluchtende slaaf Onesimus was véél realistischer dan een gevaarlijke zee- of landreis naar Rome. • Als de ontvluchte slaaf Onesimus Paulus opzocht, zocht hij een autoriteit binnen handbereik. Efeze lag op slechts circa 4 dagen reizen van Kolosse, terwijl Rome weken reizen over zee en land vereiste. • Professionele slavenjagers controleerden de havens voor schepen naar Rome, wat een vlucht naar Rome voor een slaaf uit Kolosse bijzonder gevaarlijk maakte. • Efficiënte koeriersroute: Tychikus en Onesimus konden de brieven als één pakket in een korte regionale reis bezorgen.
23. Efeziërs als "de brief uit Laodicea" • Verwijzing in Kolossenzen: In Kolossenzen 4:16 vraagt Paulus de brief uit het nabijgelegen Laodicea te lezen. • Rondzendbrief: In de oudste handschriften ontbreekt "in Efeze", wat erop wijst dat het een algemene brief voor de regio Asia was die via Laodicea in Kolosse aankwam. • Ondersteunend bewijs: De 2e-eeuwse kerkvader Marcion noemde Efeziërs expliciet "De brief aan de Laodiceërs", en het ontbreken van persoonlijke groeten past bij een algemene regionale brief.
24. Efeziërs als "de brief uit Laodicea" • Samenhangend scenario: Paulus schreef de brieven vanuit zijn cel in Efeze en liet Tychikus de algemene brief (Efeziërs) via Laodicea naar Kolosse brengen, samen met de specifieke brieven voor Kolossenzen en Filemon. • Meer achtergrond: via de app.
25. De brief van Paulus aan alle heiligen
27. Structuur van de brief aan Efeze
28. Hoe gaan we verder deze week? • Di-do-vr: 45-50 minuten Bijbelstudie met de hele groep • Pauze van 10 minuten • Daarna keuze: • Verder praten over de Bijbelstudie in kleinere groep; of • Kijken naar film over het leven van Jezus mét een afsluitende groepsopdracht. • Vandaag: ‘De eerste stap’ • Verzin en film een korte scène waarin iemand besluit om een heel ander pad te kiezen of iemand mee te vragen op avontuur, ondanks dat de omgeving dat niet verwacht of begrijpt.